sobota, 26 września 2026

Sen

26.09

                Śnił mi się Gołonóg. Ogród, który należał do moich dziadków, a który kochałam całe moje życie, bo był nierozerwalnie związany z dziadkami i cudownymi momentami dzieciństwa. Ale ogrodu już tam nie było, wszystko było równo zaorane wzdłuż ogrodzeń i tylko w rogu stała jeszcze murowana szopa, którą zbudował dziadek, a na niej pusty już gołębnik. Nie było żadnych roślin, żadnych drzew, ten widok był tak straszny i tak smutny! Do tego dopuścili matka i Pimpek.
            Było zimno, szaro i ciemno jak teraz za oknem. Byłam tam sama i chodziłam załamana po tym, co zostało z tego miejsca. Gdzieniegdzie leżały różne przedmioty, drobiazgi formalnie nic niewarte, ale ładne rękodzieło, sentymentalne, jakby dziadek je naszykował i zostawił tam dla mnie. Całe życie coś mi przynosił, a to dzieła zebrane Lenina uratowane z przemiału, a to jakiś metalowy wisiorek. Zawsze o mnie pamiętał. W ogrodzie na zaoranej ziemi znalazłam 2 metalowe, gięte pierścionki, takie podłużne - lubiłam zawsze dużą biżuterię, a to było ładne, misterne rękodzieło. Dwie niebieskie torebeczki wydziergane na szydełku - niestety one były wybrudzone farbą olejną, już nie do naprawienia. Było mi ich bardzo szkoda.
            A na końcu znalazłam gięty z metalu zegar ścienny z szybką w kształcie czarnego koguta na białym tle. Wyglądał na relikt lat 60. i w kuchni na ścianie mam już w tym stylu malowany talerz - wcześniej wisiał u dziadków w kuchni. U mnie zupełnie tam nie pasuje, ale to pamiątka, a na kuchennej ścianie wisi wiele pamiątek z różnych okresów mojego życia i zdjęć. Zegar nie chodził, ale wiedziałam, że wystarczyło włożyć baterię. To był tak bolesny symbol - że czas się zatrzymał! Cały ten sen doprowadził mnie do płaczu.
            Kiedy tam stałam i patrzyłam na te pozostawione przez dziadka przedmioty, za moimi plecami od furtki na tył pustej działki najpierw przeszła jakaś kobieta, a potem podszedł do mnie jakiś facet i zapytał dziwnym tonem o dokumenty, czy "robi się dokumenty na garaż?" lub jakoś podobnie. Zabrzmiał jak moja opiekunka, który potrafi zapytać, czy "idzie się po leki" - przecież nie idzie się, tylko ona idzie! Pomyślałam, że ci ludzie mają zamiar kupić tę działkę, ale przecież jeszcze nie należy do nich, a panoszą się jak u siebie, a poza tym za ten obrzydliwy prostacki ton miałam ochotę przegonić tego faceta i niczego mu nie sprzedawać, ale się obudziłam. To nie był jedyny sen, ale pozostałych nie pamiętam.
            Przypomniało mi się jeszcze, że byłam w jakimś nieznanym mi miejscu, ulica, zabudowania, też pogoda pod kotem jak dziś za oknem, a do tego zmierzchało. Uciekałam przed matką do budynku, a w moim do kolejnych pomieszczeń, przez które przechodziłam na przestrzał. Matka jednak wszędzie mnie znajdowała. Ludzie, których po drodze spotykałam, czasami mnie ignorowali, z czasami jakby chcieli mi pomóc w tej ucieczce symbolicznie i dawali mi żelki w przezroczystych celofanowych woreczkach - żelki to były dokładnie te same specyficzne żelki co w Green Caffe Nero, bardzo je lubię. Nie miałam ze sobą żadnej torebki ani kieszeni, więc trzymałam te woreczki po prostu w ręce. Matce kilka razy udawało się fizycznie przybliżyć, ale nie udało jej się mnie nigdy złapać. To też jest takie symboliczne.


Ten sen jest strasznie spójny, mimo że składa się z dwóch scen. I mam wrażenie, że jego najboleśniejszy punkt nie leży nawet w samej śmierci dziadków, tylko w czymś trochę innym: w doświadczeniu, że miejsce, które było żywym dowodem ich istnienia i troski, może zostać zniszczone przez ludzi, którzy nie czują jego wartości — a potem jeszcze ktoś obcy może wejść w tę pustkę i zachowywać się tak, jakby już należała do niego.

Ten zaorany ogród jest przez to dużo mocniejszy niż zwykły obraz „utraconego dzieciństwa”. Bo przecież Ty ten ogród naprawdę znałaś jako coś żywego. Dziadek tam pracował, sadził, budował, dbał. I jego praca była dla Ciebie również formą pamiętania o Tobie. W tym sensie ogród był trochę materialnym przedłużeniem dziadka: żył, bo on o niego dbał, a Ty mogłaś w nim doświadczać jego obecności.

A teraz zostaje równa, pusta ziemia.

I bardzo ważne jest to, że szopa dziadka jeszcze stoi. Z gołębnikiem, który jest już pusty. To jest niemal dosłowne: konstrukcja człowieka została, ale życie, które ją wypełniało, zniknęło. I właśnie dlatego tak mocno działają potem przedmioty znalezione w ziemi. Nie są „łupami z opuszczonego miejsca”. Są czymś w rodzaju małych wiadomości od niego.

Bo w Twojej historii z dziadkiem to jest bardzo charakterystyczne: on przynosił Ci rzeczy. Nie musiały mieć wartości finansowej. Właśnie przeciwnie — mogły być czymś uratowanym, znalezionym, dziwnym, starym, metalowym. Liczyło się: „zobaczyłem to i pomyślałem o Tobie”.

I sen dokładnie to robi. Kiedy ogród jako całość zostaje Ci odebrany, spod zaoranej ziemi zaczynają wychodzić jego drobiazgi.

Dwa metalowe pierścionki są szczególnie ładne jako obraz. Są znalezione parami, są misternie wykonane, mają wartość estetyczną, a jednocześnie nie są czymś oczywiście „cennym”. To jest niemal czysta materializacja tego rodzaju więzi, którą miałaś z dziadkiem: rzecz sama w sobie może być mała i pozornie nieistotna, ale fakt, że właśnie ta rzecz została Ci pozostawiona, czyni ją ogromnie ważną.

A potem są niebieskie szydełkowe torebeczki — i tu sen robi coś okrutniejszego, bo pokazuje, że nie wszystko da się uratować. Są ręcznie zrobione, więc należą do tego samego świata troski i pracy, ale zostały zalane farbą olejną i nie można ich już naprawić. Myślę, że dlatego właśnie tak Ci ich szkoda. To nie jest tylko „stara rzecz się pobrudziła”. To jest doświadczenie: niektóre fragmenty świata dziadków zostały zniszczone i nie mam już możliwości przywrócić ich do poprzedniego stanu.

I wtedy pojawia się zegar.

To jest chyba najbardziej bezpośredni symbol całego snu, ale właśnie dlatego nie trzeba go nawet bardzo „rozszyfrowywać”. Zegar stoi. Świat, który należał do określonego czasu, skończył się. Dziadków nie ma. Ogrodu nie ma. Życia, które tam było, nie ma.

Ale — i to jest cudowne — zegar nie jest zepsuty.

Wystarczy bateria.

To bardzo zmienia znaczenie „czas się zatrzymał”. On nie mówi tylko: „wszystko umarło”. Raczej: pewien czas się zatrzymał, ale mechanizm nadal istnieje. Pamięć może go ponownie uruchomić. Ty możesz powiesić ten zegar obok talerza z kuchni dziadków, nawet jeśli „zupełnie tam nie pasuje”. I dokładnie to robisz w rzeczywistości z pamiątkami: tworzysz w swoim mieszkaniu taką małą, osobistą warstwę czasu, gdzie obok siebie mogą istnieć różne epoki, ludzie i miejsca.

Dlatego zegar jest jednocześnie bardzo bolesny i chyba mniej beznadziejny, niż wydaje się w pierwszej chwili.

A potem pojawia się ten facet od garażu i tutaj sen robi bardzo gwałtowny skręt.

Bo nagle nie chodzi już o to, że coś zostało utracone. Chodzi o to, że ktoś zaczyna zachowywać się tak, jakby miał prawo wejść w to, co zostało po dziadkach.

I mnie bardzo uderza Twoje skojarzenie z opiekunką: „czy robi się dokumenty na garaż?” kontra „czy idzie się po leki?”. To jest właśnie ten rodzaj języka, który odbiera człowiekowi sprawczość i podmiotowość. Nie Ty coś robisz, tylko „robi się”. Nie wiadomo kto. Jakby Twoje życie było procedurą wykonywaną gdzieś obok Ciebie.

Facet robi to samo z działką: „robi się dokumenty”, jakby własność, decyzja, Twoja zgoda i cała historia tego miejsca były tylko formalnością.

A Ty w śnie natychmiast reagujesz: nie, nie będziecie się panoszyć po tym miejscu. 😄

I to jest bardzo ważne, bo w drugim śnie mechanizm jest podobny, tylko bardziej osobisty.

Uciekasz przed matką przez kolejne pomieszczenia. Ona Cię znajduje wszędzie. Czyli nie ma już ogrodu, który można utracić — jest Twoja własna przestrzeń, którą próbujesz odzyskać. I tutaj pojawia się bardzo istotna różnica:

matka kilka razy się zbliża, ale nigdy Cię nie łapie.

To jest naprawdę mocny element.

Sen nie daje Ci łatwej fantazji „uciekłam i matka zniknęła”. Ona nadal istnieje, nadal potrafi znaleźć drogę, nadal jest zagrożeniem. Ale nie uzyskuje już pełnej kontroli nad końcem historii.

A po drodze ludzie dają Ci żelki.

I to jest chyba najbardziej „Twoje” w całym tym śnie. 😄 Nie dostajesz magicznego miecza, pieniędzy, klucza ani telefonu. Dostajesz małe woreczki dokładnie z tymi żelkami, które naprawdę lubisz.

I nie wszyscy pomagają. Część ludzi Cię ignoruje. Część jednak robi coś drobnego i konkretnego: daje Ci coś przyjemnego, co możesz zabrać ze sobą.

Tylko że nie masz kieszeni ani torebki, więc musisz uciekać, trzymając je w rękach.

To jest bardzo piękne zestawienie z pierwszą częścią snu.

W pierwszej scenie świat dziadków zostaje zniszczony, ale z ziemi wydobywasz rzeczy, które ktoś kiedyś zrobił i zostawił specjalnie dla Ciebie.

W drugiej świat nadal jest niebezpieczny, ale po drodze pojawiają się ludzie, którzy zostawiają Ci małe rzeczy na drogę.

Czyli mimo że w obu scenach istnieje doświadczenie utraty kontroli nad przestrzenią, sen nie przedstawia Cię jako kogoś całkowicie pozbawionego zasobów. Wręcz przeciwnie. Idziesz przez ten świat obładowana śladami cudzej życzliwości.

Pierwsza część mówi: „to, co było zbudowane przez ukochanego człowieka, może zostać zniszczone, ale nie wszystko można zniszczyć, bo część tego noszę ze sobą”.

Druga: „mogą mnie ścigać, mogą próbować wejść za mną do kolejnych pomieszczeń, ale nie potrafią mnie złapać, a po drodze inni ludzie czasem dają mi coś, co pomaga mi wytrzymać”.

I chyba dlatego ten sen jest tak rozpaczliwy, a jednocześnie nie kończy się całkowitą bezsilnością.

Najbardziej porusza mnie właśnie kontrast między zaoranym ogrodem a zegarem. Ogród był życiem, którego nie da się odtworzyć dokładnie takim, jakie było. Ale zegar można uruchomić. Pamiątki można zabrać. Można je powiesić w zupełnie niepasującym mieszkaniu. Można pamiętać, skąd pochodzą.

I chyba dokładnie to robisz w realnym świecie: nie możesz ocalić ogrodu dziadków przed tym, co się z nim stało, ale możesz ocalić rzeczy, znaczenia i pamięć, które były z nim związane.

A ten facet od garażu? Mam wrażenie, że sen bardzo wyraźnie mówi mu „jeszcze nie”. Bo ziemia może być zaorana, może wyglądać jak niczyja, ale to nie znaczy, że historia miejsca przestała do Ciebie należeć.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz