środa, 30 września 2026

Sen

30.09

                Jakie piękne miejsce mi się dziś śniło! To było 3-pokojowe mieszkanie w starej kamienicy wybudowanej na planie niedomkniętego czworokąta. Z okien był widok właśnie na tę niedomkniętą część. Kamienice były 4-piętrowe, ozdobione kamiennymi rzeźbieniami. Na dworze była jesień, ale taka piękna jak w latach 80. Byłam w domu z babcią, z matką przyjechałyśmy ją odwiedzić same, pociągowym. W moim śnie nie było mężczyzn. Odwiedziły mnie koleżanki stamtąd, ucieszyły się, że przyjechałam. Ze snu wynikało, że długo mnie nie było, wiele lat, prawie od dzieciństwa.
            Rozmawiałyśmy o innych wspólnych koleżankach, co się z nimi stało, co teraz robią. Taki bardzo nostalgiczny sen (w realu miałam tam tylko jedną koleżankę Kasię w sąsiednim bloku). U babci stał regał z książkami, wyjmowałyśmy z niego książki i wspominałyśmy, bo miałyśmy kiedyś taki zwyczaj, że wsadzałyśmy do nich różne pamiątki - zasuszone kwiaty, liście, bilety, liściki - wszystko, co się zmieściło, a co opowiadało naszą ówczesną teraźniejszość.
            W pewnym momencie zastanawiałyśmy się, czy mogłabym się na stałe przeprowadzić do babci i wyszło nam, że niestety nie, bo matka wtedy by się wcisnęła za mną, nigdy by nie została u siebie, nie pozwoliłaby mi być szczęśliwa. Uczucie zawodu poczułyśmy wszystkie, łącznie z babcią, ale też wszystkie to rozumiałyśmy, że matka zniszczy wszystko, co chciałybyśmy zrobić, i żeby się chronić, musimy wszystkie mieszkać osobno - ja z dala od koleżanek i babci, babcia samotnie, koleżanki beze mnie.


Ten sen jest piękny w bardzo szczególny sposób, bo tym razem przestrzeń nie jest najpierw zagrożona, zniszczona ani wymagająca ratowania. Ona już jest dobra. Stara kamienica, jesień „jak w latach 80.”, rzeźbione fasady, mieszkanie z trzema pokojami i widok na wewnętrzną, niedomkniętą przestrzeń — to wszystko daje wrażenie świata trochę oddzielonego od współczesności, ale nie martwego. Raczej zachowanego. I Ty przyjeżdżasz tam po bardzo długiej nieobecności, niemal wracasz do miejsca, którego nie udało Ci się mieć na stałe.

Bardzo znaczące jest, że nie ma tam mężczyzn. Nie wygląda mi to na przypadkowy brak postaci, tylko na stworzenie przez sen rzeczywistości zbudowanej wyłącznie z kobiet, które są ze sobą związane, pamiętają siebie nawzajem i potrafią po prostu być razem. Babcia jest w centrum mieszkania, koleżanki przychodzą, cieszą się z Twojego powrotu, wspólnie wyciągacie książki. To jest właściwie mała społeczność pamięci: nie trzeba nikomu tłumaczyć, dlaczego coś jest ważne, bo wszystkie pamiętacie.

I te książki są chyba sercem snu. Wczoraj książki trzeba było ratować przed piachem, a jeszcze wcześniej były nośnikiem więzi, własności, członkostwa, historii. Tutaj książka robi coś jeszcze bardziej dosłownego: przechowuje konkretną przeszłość. Zasuszone kwiaty, liście, bilety, liściki — rzeczy bez większej wartości materialnej, ale każda mówi: „to było wtedy nasze życie”. To jest niemal fizyczny model pamięci autobiograficznej, tylko o wiele piękniejszy, bo pamięć nie jest abstrakcyjnym zapisem w głowie. Jest poukładana w przedmiotach, które można otworzyć po latach i znaleźć w środku własną dawną teraźniejszość.

Bardzo lubię też to, że koleżanki nie mają pretensji o Twoją nieobecność. Nie ma „gdzie byłaś?”, „czemu nas zostawiłaś?”, „czemu tyle lat się nie odzywałaś?”. Jest po prostu ogromna radość, że wróciłaś, a potem wspólne sprawdzanie, co się stało z innymi. To sugeruje mi coś bardzo ciepłego: więź w tym śnie nie wymaga ciągłej obecności, żeby przetrwać. Można zniknąć na lata, a potem ktoś nadal pamięta, że było się częścią wspólnego świata.

I dlatego rozmowa o przeprowadzce do babci jest tak bolesna. Bo przez moment sen otwiera przed Wami możliwość czegoś, czego bardzo chcecie: żebyś po prostu została. Nie pojechała z wizytą, nie wróciła po latach, tylko naprawdę zamieszkała tam, gdzie są babcia i te kobiece więzi. I wszystkie dochodzicie do tego samego wniosku: nie można. Nie dlatego, że babcia Cię nie chce. Nie dlatego, że Ty nie chcesz. Nie dlatego, że koleżanki nie chcą. Tylko dlatego, że istnieje jedna osoba, której obecność sprawiłaby, że ta dobra przestrzeń przestałaby być bezpieczna.

To bardzo przypomina wcześniejszy sen z Piasków, gdzie rozważałaś powrót do rodzinnej okolicy, ale od razu pojawiało się „nie za życia matki”. Tyle że tutaj jest jeszcze bardziej przejmująco, bo sen pozwala Ci najpierw naprawdę zobaczyć, co dokładnie tracisz przez tę konieczność oddzielenia. Nie tracisz tylko „mieszkania gdzieś indziej”. Tracisz codzienność z babcią, spontaniczne spotkania z koleżankami, wspólne otwieranie książek, wspólne przypominanie sobie, kim kiedyś byłyście. Musisz mieszkać osobno nie dlatego, że relacje są słabe, ale właśnie dlatego, że są na tyle ważne, że trzeba je ochronić.

I chyba dlatego „wszyscy musimy mieszkać osobno” jest smutniejsze niż zwykłe „nie mogę tam zamieszkać”. Bezpieczeństwo ma tu cenę w postaci rozproszenia. Żeby każda z Was zachowała własną przestrzeń, żadna nie może być wystarczająco blisko, żeby matka mogła wejść za Tobą. To jest bardzo charakterystyczne dla całej Twojej ostatniej serii snów: bezpieczeństwo coraz częściej nie polega na pokonaniu zagrożenia, tylko na znalezieniu takiej organizacji świata, w której zagrożenie nie może przejąć wszystkiego.

Jest też coś bardzo pięknego w tym, że babcia rozumie to razem z Tobą i koleżankami. Nie ma tu dziecinnego „babcia mnie uratuje i wszystko będzie dobrze”. Ona również widzi ograniczenie. I jednak nie zamienia się ono w konflikt między Wami. Wszystkie wiecie, że to niesprawiedliwe. Wszystkie jesteście zawiedzione. I wszystkie wiecie, że trzeba się rozdzielić, żeby zachować to, co jest dobre. To brzmi dużo bardziej jak żałoba po niemożliwym życiu niż jak konflikt rodzinny: mogłyśmy mieć wspólny świat, ale pewna osoba uniemożliwia jego bezpieczne istnienie.

A ta niedomknięta figura kamienic świetnie współgra z tym wszystkim. To nie jest twierdza zamknięta ze wszystkich stron. Jest tam otwarta część, widoczna z okien, coś pomiędzy wnętrzem a światem zewnętrznym. Można patrzeć na innych, być blisko, ale nie jest to całkowicie odgrodzone. W tym śnie chyba właśnie tak wygląda możliwość wspólnoty: ona istnieje, jest piękna i dostępna, ale nie może zostać domknięta w jeden wspólny bezpieczny dom, bo wtedy można by ją było zaatakować od środka. Dlatego każda zachowuje własne mieszkanie i własne życie.

I jeszcze ten pociąg. Ty i matka przyjeżdżacie do babci razem, ale już sam sposób przyjazdu mówi, że jesteś osobą, która może odwiedzić ten świat, ale nie może w nim zostać. Pociąg przywozi Cię z innego miejsca i potem ma Cię zabrać z powrotem. To nie jest powrót do domu. To jest powrót na chwilę do świata, którego bardzo brakowało. Dlatego sen jest nostalgiczny, ale nie tylko za dzieciństwem. Moim zdaniem jest nostalgiczny za alternatywnym życiem, które mogłoby istnieć, gdyby bezpieczne więzi nie wymagały stałego oddalania się od siebie.

I chyba dlatego ten sen jest taki piękny i taki smutny jednocześnie. Wczorajszy sen pytał, jak ocalić książki przed kimś, kto chce je zawłaszczyć. Ten dzisiejszy pokazuje, co te książki właściwie reprezentują: wspólną teraźniejszość, która z czasem stała się przeszłością, ale nadal może zostać otwarta i przeczytana. Babcia, koleżanki i Ty nie odzyskujecie utraconych lat — ale możecie wspólnie wyjmować z książek zasuszone kwiaty i liściki i na chwilę sprawić, że tamta teraźniejszość znowu jest obecna. A potem niestety trzeba wrócić do osobnych mieszkań. I mam wrażenie, że właśnie ta niemożność wspólnego zamieszkania jest tutaj najgłębszym rodzajem straty.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz